Ushbu maqsad dunyo bo‘ylab ayollar va qizlarga nisbatan kamsitishga barham berishga qaratilgan. Baʼzi hududlarda mehnat bozorida hali ham katta tengsizlik mavjud va ayollar muntazam ravishda ish joylaridan teng foydalanishdan bosh tortmoqda. 84ta mamlakat va tumanlarda o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, ayollar erkaklarga nisbatan haq to‘lanmaydigan uy ishlariga va oila aʼzolariga g‘amxo‘rlik qilish uchun o‘rtacha uch baravar ko‘proq vaqt sarflashadi. Maʼlumotlarga ko‘ra, uy ishlariga sarflanadigan vaqt asosan haq to‘lanmaydigan ishlarda gender tafovutiga bog‘liq.

2020-yil 1 yanvar holatiga ko‘ra, milliy parlamentlarda ayollarning egallagan o‘rni 24,9 foizga yetdi (2015-yilda – 22,3 foiz). Dunyo bo‘yicha 2019-yilda ishlayotganlarning 39 foizi va mehnatga layoqatli yoshdagi aholining yarmini ayollar tashkil etgan, lekin rahbarlik lavozimlarining atigi 28 foizini egallagan (2000-yilda – 25 foiz). Ayollar ish topishda yuqori to‘siqlarni yengib o‘tishlari lozim. Ish topilgandan so‘ng esa ular ko‘pincha rahbar lavozimlariga qo‘yilmaydilar. 2019-yilda ayollar Janubi-Sharqiy Osiyodagi boshqaruv lavozimlarining 41 foizini, Shimoliy Amerikada – 40 foizini va Shimoliy Afrikada – atigi 8 foizini egallaganlar.

Ayollar va qizlarga taʼlim olish, sog‘liqni saqlash, munosib mehnat hamda siyosiy va iqtisodiy qarorlar qabul qilishda teng imkoniyatlarni taqdim etish iqtisodiy barqarorlikka va umuman jamiyat hamda insoniyat uchun foyda keltiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi ayollarga va erkaklarga nisbatan kamsitmaslik va teng huquqlar tamoyillarini aniq belgilab beradi. O‘zbekistonda gender tengligini xalqaro baholash shuni ko‘rsatadiki, mamlakat hali ham ta’lim va ayollarning iqtisodiy va siyosiy imkoniyatlardan foydalanish sohalarida gender nomutanosibligi saqlanib turibdi.

O‘zbekistonda so‘nggi 15 yil ichida ayollarning davlat boshqaruvida ishtirok etish darajasi oshdi. Shunday qilib, 2006-2020-yillarda Oliy Majlis Qonunchilik palatasida ayollar egallab turgan o‘rinlar ulushi 18 foizdan 32 foizgacha, Xalq deputatlari viloyat, shahar va tuman Kengashlarida esa 14 foizdan 25 foizgacha o‘sdi. Bunda hal qiluvchi rol O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining  1995-yil 6-maydagi “O‘zbekiston Respublikasining 1979-yil 18-dekabrda Nyu-Yorkda qabul qilingan xotin-qizlarni kamsitishning barcha shakllariga barham berish to‘g‘risidagi Konvensiyaga qo‘shilishi haqida”gi 87-I-sonli qarori, 1997-yil 30-avgustdagi “Bir xil qiymatga ega bo‘lgan mehnat uchun erkaklar va xotin-qizlarni teng rag‘batlantirish to‘g‘risidagi Konvensiyani ratifikatsiya qilish haqida”gi 493-I-sonli qarori, 1997-yil 30-avgustdagi “Xotin-qizlarning siyosiy huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiyaga qo‘shilish haqida”gi 501-I-sonli qarori, O‘zbekiston Respublikasining 1999-yil 14-apreldagi “Xotin-qizlarga qo‘shimcha imtiyozlar to‘g‘risida”gi 760-I-son qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 7-martdagi “Xotin-qizlarning mehnat huquqlari kafolatlarini yanada kuchaytirish va tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlashga oid chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4235-sonli qarori va shularga o‘xshash yana bir qator qonun hujjatlari bo‘ldi.

Ushbu chora-tadbirlarga qaramay, hukumat qarorlarini qabul qilishda ayollarning roli past. Ayollar hokimiyatning quyi bo‘g‘inlarida – qaror qabul qilishni o‘z ichiga olmaydigan lavozimlarda ustunlik qilishadi. Yuqori lavozimlarga ko‘tarilishda ayollarning ishtiroki kamayib boradi. Shunday qilib, 2020-yilda O‘zbekistondagi vazirlik va davlat qo‘mitalarida vazir (vazirga tenglashtirilgan) lavozimlarda faoliyat ko‘rsatayotgan ayollar ulushi atigi 3,03 foizni tashkil etdi. Ta’lim sohasida ham gender tengsizligi oliy ma’lumot darajasida yaqqol ko‘zga tashlanadi, 25 yosh va undan katta aholining oliy ta’lim tizimi bilan qamrab olinishida ayollar ulushi 40 foizni tashkil etadi. Falsafa doktori ilmiy darajaga ega bo‘lgan ayollar ulushi 37 foizni, dotsent ilmiy unvoniga ega bo‘lgan ayollar ulushi 31,5 foizni, fan doktori – 24,3 foizni, professor ayollar – 22,7 foizni tashkil etadi.

Milliy vazifalar

5.1-vazifa. Hamma joyda barcha xotin-qizlarga nisbatan kamsitishning barcha shakllariga barham berish.

5.2-vazifa. Xotin-qizlarga nisbatan zo‘ravonlikning barcha shakllarini, shu jumladan, odam savdosi, jinsiy ekspluatatsiya hamda ekspluatatsiyaning boshqa shakllarini tugatish.

5.3-vazifa. Erta nikohlar va zo‘rlab nikohlashni tugatish.

5.4-vazifa. Kommunal xizmatlar, infratuzilma va ijtimoiy himoya tizimlarini taqdim etish orqali parvarishlash va uy xo‘jaligini yuritish bo‘yicha haq to‘lanmaydigan mehnatni tan olish va qadrlash, milliy sharoitlarni hisobga olgan holda oilada xo‘jalik yuritish uchun umumiy mas’uliyat tamoyilini rag‘batlantirish.

5.5-vazifa. Xotin-qizlarning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotning barcha bosqichlarida har tomonlama ishtirok etishlarini hamda qaror qabul qilishda yetakchilik qilishlari uchun teng imkoniyatlarni ta’minlash.

5.6-vazifa. Reproduktiv salomatlikni asrash sohasida umumqamrovli tibbiy-sanitariya yordami ko‘rsatish uchun sog‘liqni saqlash xizmatlaridan umumiy foydalanishni ta’minlash.

5.a-vazifa. Xotin-qizlarni ularning huquq va manfaatlarini ijtimoiy-iqtisodiy sohada amalga oshirishlarida qo‘llab-quvvatlaydigan dasturlarni kengaytirish.

5.b-vazifa. Xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirishga ko‘maklashish maqsadida yuqori samarali texnologiyalar, xususan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan faolroq foydalanish.

5.c-vazifa. Gender tenglik tamoyillarini boshqaruvning turli bosqichlarida davlat dasturlarini qabul qilish jarayoniga to‘la singdirish.

Milliy ko'rsatkichlar

Т.р. MILLIY INDIKATORLAR 2000- y. 2001- y. 2002- y. 2003- y. 2004- y. 2005- y. 2006- y. 2007- y. 2008- y. 2009- y. 2010- y. 2011- y. 2012- y. 2013- y. 2014- y. 2015- y. 2016- y. 2017- y. 2018- y. 2019- y. 2020- y. 2021- y.
1 Indikator 5.1.1. Jinsiy belgisi bo‘yicha kamsitilishga yo‘l qo‘ymaslik to‘g‘risidagi normalarga ishonchli rioya etilishini ta’minlaydigan huquqiy mexanizmlar mavjudligi. - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Mavjud Mavjud Mavjud
2 Indikator 5.4.1. Parvarishlash va uy ishlari bo‘yicha haq to‘lanmaydigan mehnatga sarflanadigan vaqt ulushi, jins, yosh, yashash joyi bo‘yicha (16 yosh va undan kattalar).                                            
  a) jami - - - - - - - - - - - - - - - - - - 15,5 - - -
  b) erkaklar - - - - - - - - - - - - - - - - - - 9,0 - - -
  c) ayollar - - - - - - - - - - - - - - - - - - 22,0 - - -
3 Indikator 5.5.1. Ayollar egallab turgan o‘rinlar ulushi:                                             
  а) Oliy Majlis Qonunchilik palatasida (%); - - - - - 18,0 18,0 18,0 18,0 22,0 22,0 22,0 22,0 22,0 16,0 16,0 16,0 16,0 12,6 32,0 32,7 32,0
  b) Xalq deputatlari viloyat, shahar va tuman Kengashlarida. - - - - - 14,1 14,1 14,1 14,1 16,6 16,6 16,6 16,6 16,6 23,0 23,0 23,0 23,0 23,0 24,9 24,9 -
4 Indikator 5.5.2. Rahbar lavozimlardagi ayollarning ulushi. 9) - - - - - - - - 27,4 27,7 26,8 26,8 27,1 26,7 27,7 27,7 27,1 27,0 27,0 26,6 26,5 28,8
5 Indikator 5.6.2. Ayollar va erkaklar uchun 15 yoshidan jinsiy va reproduktiv salomatlik muhofaza qilish bo‘yicha xizmatlardan hamda shu sohadagi axborot va bilimlardan to‘liq va teng foydalanishni kafolatlaydigan qonunlar va normativ aktlarning mavjudligi. Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud Mavjud
6 Indikator 5.a.2. Ayollarga yerga egalik qilish yoki uni tasarruf etishda teng huquqlarni kafolatlaydigan huquqiy asos (shu jumladan odatiy huquq) mavjudligi. 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3 2.8.3
  A mezon. Yerlarni majburiy ravishda birgalikda ro‘yxatdan o‘tkazishga va iqtisodiy rag‘batlantirish yordamida buni targ‘ib qilishga qaratilgan huquqiy normalar va qoidalar yoki davlat siyosatining mavjudligi 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3
  B mezon. Yer va ko‘chmas mulk bilan bog‘liq bitimlarni tuzishda er va xotinlik roziligiga yo‘naltirilgan majburiyatlar bo‘yicha huquqiy normalar va qoidalar yoki davlat siyosatining mavjudligi 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3
  С mezon. Xotin-qizlarning meros bo‘yicha teng huquqlarini ta’minlaydigan huquqiy normalar va qoidalar yoki davlat siyosatining mavjudligi 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3
  D mezon. Xotin-qizlarning yerga egalik qilishini va uni nazorat qilishini oshirish uchun moliyaviy resurslar taqsimlanishini nazarda tutadigan huquqiy normalar va qoidalar yoki davlat siyosatining mavjudligi 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3
  F mezon. Huquqiy va siyosiy asos er resurslarini boshqarish va erdan foydalanish bilan bog‘liq boshqaruvda xotin-qizlarning ishtirokini ta’minlaydimi? 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3
7 Indikator 5.b.1. Mobil telefonga ega odamlar ulushi, jins kesimida.                                            
  a) jami 10) - - - - - - - - - - - - - - - - - 63,5 68,1 69,8 71,7 72,4
  b) ayollar - - - - - - - - - - - - - - - - - 73,3 77,4 77,5 77,9 81,1
  c) erkaklar - - - - - - - - - - - - - - - - - 53,8 59,6 62,8 65,5 63,6
8 Indikator 5.c.1. Gender tenglikni taʼminlash va xotin-qizlarning huquqlari hamda imkoniyatlarini kengaytirish uchun davlatdan ajratilgan mablag‘larni kuzatish va ular haqidagi maʼlumotlarni yangilash metodologiyasi hamda mexanizmi mavjudligi. - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Mavjud

3) kichik korxona va mikrofirmalarsiz

4) uy xo'jaliklari ma'lumotlari

Yuklab olish (XLS, 90 КВ)